PUBLIKACJE

Cywil
Antoni Sobański, „Cywil w Berlinie”
; Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2006

Cywil w Berlinie to zbiór fascynujących reportaży z Trzeciej Rzeszy. Antoni Sobański, wysłannik „Wiadomości Literackich”, po zwycięstwie wyborczym nazistów jeździł do Niemiec kilkakrotnie, by na miejscu przekonać się, jak narodowy socjalizm zmienia życie Niemców. Do roli tej przygotowany był znakomicie – znał kraj, jego język, kulturę i mieszkańców, z którymi łączyły go więzy przyjaźni. Jego relacje z Berlina i Norymbergi uderzają nowoczesnością ujęcia i błyskotliwością obserwacji. Tożsamość narratora-spektatora jest tu wyraźnie określona – Sobański w Niemczech to cywil w koszarach, zdeklarowany liberał w kraju, w którym jednostka ma służyć państwu,
miłośnik kultury europejskiej w zdziczałym świecie nacjonalistycznego kiczu. Jest naocznym świadkiem palenia książek, po którym zostaje mu pamiątka – nadpalony formularz zgłoszeniowy do Światowej Ligi Seksualnej. Uczestniczy w „Parteitagu” w Norymberdze, gdzie słucha przemówienia „Jego Przeciętności Wodza” i ze zgrozą przysłuchuje się konferencji prasowej Juliusa Streichera, „uczciwego psychopaty”. Wiele uwagi poświęca kwestii żydowskiej i planowej polityce terroru. Interesują go zarówno gospodarka, religia, polityczne represje, status prasy i opozycji, jak i fasony mundurów, nastroje społeczne, życie nocne, moda, wygląd ulicy. Dowiemy się więc od niego zarówno „czym biją”, jak i że „wszyscy transwestyci schronili się do SA i tylko ( … ) skarżą się na trudność chodzenia na niskich obcasach”. W 1940 roku „Cywil w Berlinie” trafił na wydaną w Generalnej Guberni listę „wrogiego Niemcom, szkodliwego i niepożądanego piśmiennictwa polskiego”.


Hrabia
Anna Augustyniak, „Hrabia, literat, dandys. Rzecz o Antonim Sobańskim”
, Wydawnictwo Jeden Świat, Warszawa 2009

Wielu pisarzy – między innymi Iwaszkiewicz, Gombrowicz, Słonimski – uformowało legendę literacką Antoniego Sobańskiego. Jej bohater pozostawił dość skromny dorobek pisarski. Ale zarazem – jako arystokrata, przedstawiciel rodu Sobańskich, właściciel Guzowa, rzecznik dawnych latyfundiów na Podolu, literat i dziennikarz, dżentelmen i admirator kultury angielskiej wypełnił te obszary różnymi darami swej osobowości.

Książka Anny Augustyniak jest żywą, gruntowną, plastyczną, fascynującą opowieścią. Pod piórem autorki rodzi się jakby osobliwy reportaż historycznoliteracki. Z wielu źródeł czerpiąc, z różnych wspomnień skrupulatnie korzystając, Anna Augustyniak umie przede wszystkim słuchać, potrafi uważnie odwołać się do pamięci tych, którzy – jak cenny depozyt – zachowali i ofiarowali nam swe świadectwa, związane z biegiem życia tego „hrabiego, literata, dandysa”.

Prof. dr hab. Andrzej Gronczewski


Roza
Maciej Chłapowski, „Róża. Miłość i walka. Opowieść o mojej matce Róży z Sobańskich Chłapowskiej Orłowskiej”
; Fundacja im. Feliksa hr. Sobańskiego; Warszawa 2015

Książka „Róża. Miłość i walka…” jest wzruszającym hołdem kochającego syna. Podziwiający matkę syn odkrywa przed nami wspaniałą kobietę o niespotykanym harcie ducha i poczuciu humoru. Maciej Chłapowski opowiada o długiej drodze, jaką młodziutka wdowa przebyła z Polski przez Włochy, Portugalię i Anglię aż do Argentyny. Była to niebezpieczna i odważna wędrówka, godna powieści. Róża wylądowała w Buenos Aires w 1944 roku z trójką dzieci i u boku drugiego męża, hrabiego Karola Orłowskiego del Carril. Musiała odnaleźć się w zupełnie innym świecie, aby przeżyć i utrzymać swoją rodzinę.
Podróż tę sprowokowała II wojna światowa, która na przestrzeni lat zmusiła wielu Europejczyków do emigracji. Argentyna była jednym z tych miejsc, które wydawały się idealne do rozpoczęcia nowego życia po przeżytym horrorze.
Maciej Chłapowski ukazuje życie wyjątkowej, kosmopolitycznej rodziny. Trzeźwo spogląda na epokę, w której przyszło mu żyć. Mówi o wkładzie Polaków w zwycięstwo aliantów, a poprzez relacje z życia wsi, anegdoty ze szkoły i wspomnienia spotkań towarzyskich opisuje także złożony świat emigracji w czasach szerzącego się peronizmu.